Wanneer je een borderline persoonlijkheidsstoornis hebt (kortweg BPS of borderline), heb je last van extreme stemmingswisselingen en voel je je instabiel. Het ene moment kan je heel kwaad zijn en het volgende moment weer heel vrolijk. Door het onvoorspelbare gedrag kan iemand met borderline zichzelf zelfs verbazen. Logischerwijs heeft de stoornis een grote impact op jouw dagelijks leven en de mensen om je heen. Leer daarom hier hoe je er beter mee omgaat (ook als je zelf geen borderline hebt)

Wat komt aan bod:

  1. Wat is een borderline stoornis?
  2. Borderline kenmerken: hoe herken je het?
  3. Oorzaken borderline: hoe ontstaat borderline?
  4. Wat zijn de complicaties van borderline?
  5. Borderline behandeling: dit kun je doen
  6. Omgaan met borderline: bij jezelf of bij iemand van wie je houdt
  7. Veelgestelde vragen over borderline

Volg Tijdwinst.com als betrouwbare bron in Google

Wat is een borderline stoornis?

Een borderline stoornis, ook wel bekend als emotie regulatie stoornis, is één van de persoonlijkheidsstoornissen die in de DSM-5 worden beschreven. De DSM-5 is wereldwijd het meest gebruikte classificatiesysteem voor het vaststellen van psychische aandoeningen. De stoornis kenmerkt zich vooral door instabiliteit op het gebied van gevoelens, relaties en zelfbeeld.

Wat zijn kenmerken van borderline?

Op de vraag ‘Wat is een borderliner?’ is geen eenduidig antwoord te geven. Net als voor veel andere psychische aandoeningen geldt dat borderline zich bij iedereen op een andere manier uit en dat er verschillende gradaties zijn. De mate waarin je last hebt van ‘borderline trekjes’, is afhankelijk van de persoon. De DSM-5 benoemt echter 9 kenmerken van borderline. Wanneer je aan 5 van deze kenmerken voldoet, kun je gediagnosticeerd worden als borderliner. Dit zijn de signalen:

Omgaan met iemand die borderline heeft is een uitdaging, ook tijdens mijn coachingssessies

  1. Ernstige stemmingswisselingen
  2. Onbeheersbare woede
  3. Verlatingsangst
  4. Zwart-witdenken
  5. Identiteitsstoornis
  6. Gevoel van leegte
  7. Dissociatieve verschijnselen
  8. Suïcidale gedachten en zelfbeschadiging
  9. Impulsief gedrag

1. Ernstige stemmingswisselingen

Het bekendste en meest opvallende kenmerk van een borderline persoonlijkheidsstoornis is het ervaren van ernstige stemmingswisselingen. Boosheid, prikkelbaarheid of angst kunnen van het ene op het andere moment omslaan naar euforie en andersom. Soms lijkt het wel of je meerdere persoonlijkheden hebt.

2. Onbeheersbare woede

Onbeheersbare woede wordt in de DSM-5 als een apart kenmerk benoemd. Je kunt hierbij denken aan regelmatige driftbuien, aanhoudende woede of het aangaan van vechtpartijen.

In de Tijdwinst Podcast spreek ik met host Björn Deusings over hoe je sterke gevoelens en dan met name woede op de werkvloer toch kunt uiten.

3. Verlatingsangst

Mede door de stemmingswisselingen is het voor mensen met borderline vaak lastig om relaties te onderhouden. Wanneer het wel lukt om een relatie met een borderliner in stand te houden, kan dit echter resulteren in verlatingsangst. Je bent dan zo bang dat je verlaten wordt, dat je constant op zoek gaat naar aanwijzingen dat de ander niet van je houdt.

4. Zwart-witdenken

Voor iemand met borderline bestaat er geen grijs gebied, het is zwart of het is wit. Mensen in je omgeving zijn bijvoorbeeld goed of slecht, een tussengebied bestaat simpelweg niet. Ook voor een relatie geldt: het is alles of niets.

5. Identiteitsstoornis

Mensen met borderline hebben daarnaast een verstoord zelfbeeld: dit betekent dat je niet goed weet wie je bent en wat je voelt. Je hebt tegenstrijdige beelden van jezelf, die je niet goed kunt rijmen.

6. Een gevoel van leegte

Als gevolg van dit verstoorde zelfbeeld voelen mensen met borderline zich vaak chronisch leeg. En dan bedoelen we niet op het gebied van energie. Het ervaren van deze leegte gaat over het missen van een doel en het gevoel hebben dat je waardeloos bent.

7. Dissociatieve verschijnselen

Dissociatieve verschijnselen houden in dat je jezelf als het ware afscheidt van wat er met jou of om jou heen gebeurt. Hierdoor heb je het gevoel dat je er niet bij bent. Soms kun je je zelfs niet meer herinneren wat er is gebeurd.

8. Suïcidale gedachten en zelfbeschadiging

Sommige mensen met borderline worstelen met terugkerende suïcidale gedachten. Ook komt het voor dat ze zichzelf snijden of zichzelf op een andere manier beschadigen. Je voelt dan liever de lichamelijke pijn dan dat je je zo leeg blijft voelen.

9. Impulsief gedrag

Impulsiviteit wordt gezien als een van de meest voorkomende borderline symptomen. Ook dit kan schadelijk zijn voor jezelf, als je bijvoorbeeld roekeloos auto rijdt en geld uitgeeft, wisselende seksuele contacten hebt en te veel alcohol en/of drugs gebruikt.

Hoe uiten borderline kenmerken zich in een man?

Het merendeel van de mensen met de diagnose borderline is van het vrouwelijk geslacht. Dit betekent echter niet per se dat de stoornis bij mannen zeldzaam is. Zo zou dit verschil in cijfers bijvoorbeeld ook kunnen komen doordat mannen minder snel psychische hulp zoeken.

Australische onderzoekers kwamen er door middel van een literatuuronderzoek echter ook achter dat borderline bij mannen minder snel herkend wordt.

Een borderline man laat vaker ‘externaliserend gedrag’ zien. Je bent dan veel meer gericht op de buitenwereld. Voorbeelden van externaliserend gedrag zijn:

Hierdoor krijgen sommige mannen de diagnose antisociale persoonlijkheidsstoornis in plaats van borderline.

Hoe ontstaat borderline?

Erfelijkheid speelt een rol bij het ontstaan van borderline. Als er sprake is van borderline in je familie, is de kans groter dat je hier ook last van hebt. Net als bij veel psychische stoornissen geldt echter dat de oorzaak complex is. Het is vaak een combinatie van genetische, biologische, psychologische en omgevingsfactoren die uiteindelijk de stoornis ontwikkelt.

Zo kan het zijn dat je hersenen nou eenmaal prikkels op een andere manier verwerken. Uit onderzoek blijkt dat je met een borderline persoonlijkheidsstoornis minder in staat bent je emoties te reguleren. Dit laat hersenactiviteit in de prefrontale cortex zien, ook wel ‘het verstandige brein’ genoemd.

Ook hebben veel mensen met borderline een traumatische gebeurtenis meegemaakt in hun kindertijd, zoals seksueel misbruik, mishandeling of heftige pesterijen.

Wat zijn de complicaties van borderline?

Wanneer je gevoelens alle kanten op gaan en je twijfelt over je eigenwaarde, kost dit logischerwijs veel energie en zorgt dit voor spanning. Je impulsiviteit en wisselende stemmingen hebben niet alleen gevolgen voor jezelf (in het geval van zelfbeschadiging en roekeloos gedrag), ook voor de mensen om je heen zijn je intense emoties vaak lastig.

Hoe kun je borderline behandelen?

Een borderline persoonlijkheidsstoornis blijkt beter te behandelen dan eerder werd gedacht. Gebruikelijke therapie, zoals cognitieve gedragstherapie, werkt vaak niet, omdat je je bij een volgende behandelsessie weer compleet anders kan voelen. Gespecialiseerde psychotherapieën zijn wel effectief in het verminderen van de symptomen van borderline.

threads post over borderline

Er bestaan verschillende vormen van gespecialiseerde psychotherapie:

  • Dialectical behavior therapy (DBT), waarbij je leert je gedrag, gedachten en overtuigingen te veranderen.
  • Mentalization based treatment (MBT), waarbij je leert je eigen gedrag en dat van anderen te begrijpen door de gevoelens en gedachtes die er achter verscholen gaan.
  • Transference-focused therapy (TFP), waarbij je inzicht krijgt in je patronen en in hoeverre deze in jouw nadeel en die van anderen werken. Een belangrijk kenmerk van deze therapie is ook de focus op leefstijl, en dan specifiek wanneer je je niet goed voelt.
  • Schematherapie, waarbij je leert welke patronen je hebt en welke overtuigingen daaraan ten grondslag liggen, zodat je deze patronen kunt doorbreken en veranderen.

Natuurlijk is de behandeling van borderline afhankelijk van de symptomen die je hebt. Wanneer je jezelf ernstig verwond hebt of denkt aan zelfdoding, is een tijdelijke opname in een psychiatrisch ziekenhuis noodzakelijk. Vaak hebben mensen met borderline last van andere klachten, zoals een posttraumatische stressstoornis, een eetstoornis of een andere persoonlijkheidsstoornis.

Er bestaat geen specifieke medicatie voor borderline, maar een behandelaar kan wel medicatie voorschrijven voor bepaalde symptomen. Zo kan antipsychotica helpen bij de impulsiviteit en antidepressiva bij langdurige somberheid. Je behandelaar kijkt samen met jou welke behandeling het beste bij jou en jouw symptomen past.

Hoe ga je om met borderline?

Heb je zelf de diagnose gekregen? Of iemand van wie je houdt? Dit zijn een aantal tips om beter te kunnen omgaan met borderline.

Voor wie zelf de diagnose heeft gekregen:

  • Begrijp waarom je zo denkt en reageert: hoe meer je leert over borderline, van je behandelaar of via informatie in boeken, films en op het internet, hoe beter je begrijpt waarom je zo denkt en reageert. Dit helpt je hopelijk te realiseren dat je het waard bent om van te houden. Ook weet je dan dat borderline beter te behandelen is dan vroeger werd gedacht en dat er verschillende therapieën zijn die kunnen helpen. Bevalt één niet? Overleg dit dan met je behandelaar.
  • Bespreek het met de mensen om je heen: probeer de kennis die je opdoet te delen met de mensen om je heen. Je kunt uitleggen wat er gebeurt, dat je het niet persoonlijk bedoeld, plus hoe zij je kunnen helpen. Dit helpt ze een ruzie met een borderliner oplossen en conflicten in de toekomst te voorkomen of te verminderen.

Voor beiden:

  • Zorg voor stabiliteit: voor veel mensen met borderline zijn dingen als alcohol, drugs, te weinig slaap, stress en andere zaken die gevoelens van angst of verdriet oproepen ‘triggers’ voor borderline symptomen. Mijd dit soort triggers daarom en zorg voor zoveel mogelijk stabiliteit, door op tijd naar bed te gaan, gezond te leven en voldoende te bewegen. Als naaste kun je dit natuurlijk niet afdwingen bij iemand, maar je kunt iemand wel zoveel mogelijk hierin ondersteunen.
  • Denk na over de positieve eigenschappen bij borderline: als we het hebben over borderline, gaat het vaak over de nadelen. Maar er is ook zeker sprake van positieve eigenschappen. Zo zijn mensen met borderline romantisch en gepassioneerd en blijft het leven spannend door hun impulsiviteit en spontane acties. Het klopt dat iemand boos en verdrietig kan zijn, maar daartegenover staat dat ze ook juist vrolijk en spontaan kunnen zijn. Het is af en toe goed om hierbij stil te staan, zowel wanneer je zelf de diagnose hebt gekregen als dat je van iemand houdt die borderline heeft.
  • Houd een dankbaarheidslijstje bij: positief denken is niet altijd even makkelijk, zeker niet op momenten dat de spanningen hoog zijn opgelopen. Houd daarom een dankbaarheidslijstje bij op de momenten dat het wél goed gaat. Dit lijstje kan je erbij pakken wanneer je het nodig hebt.

Een dankbaarheidslijstje is één van de 3 tips die Inge geeft in deze video over positief denken. Wat kun je nog meer doen om negatieve gedachten om te zetten in positieve? Bekijk het in deze video.

Voor naasten:

  • Afstand nemen van borderliner: geef je eigen grenzen aan. Maak afspraken over wanneer en hoe vaak je iemand kan zien en helpen. Dit is belangrijk, omdat je overspoelt met aandacht kan worden wanneer iemand met borderline je geweldig vindt en de rest van de wereld niet (als gevolg van het zwart-witdenken).
  • Communiceer helder en duidelijk: zorg dat je hierin zo concreet mogelijk bent. Duidelijkheid is goed voor iemand met borderline en dit geeft ook rust voor jezelf. Zorg wel dat je in je communicatie respectvol en liefdevol blijft. Door de verlatingsangst kan een boodschap anders hard aan komen.
  • Volg een assertiviteitstraining: het is belangrijk om assertief te zijn als het gaat om iemand met borderline. Hierbij kom je op voor jezelf en je eigen grenzen, maar verlies je de belangen van een ander niet uit het oog. Vind je het lastig assertief te zijn? Dan kan een assertiviteitstraining helpen. In deze training leer je ook helder en duidelijk communiceren op een respectvolle manier.

Borderline kan een grote impact hebben op je leven; of je nu zelf de diagnose hebt gekregen of een naaste bent. Met de juiste therapie, handvatten en ondersteuning kunnen de symptomen worden verminderd. Heb je behoefte aan steun, advies of meer informatie? Kijk dan eens op de website van Stichting Borderline.

Conclusie: borderline dus begrijpen en er beter mee omgaan

Een borderline persoonlijkheidsstoornis heeft invloed op emoties, relaties en het zelfbeeld. Stemmingswisselingen, verlatingsangst, impulsief gedrag en zwart-witdenken kunnen het dagelijks leven behoorlijk ingewikkeld maken. Toch betekent een diagnose niet dat je hier machteloos tegenover staat. Met passende therapie, meer inzicht en voldoende ondersteuning kunnen klachten afnemen en ontstaat er steeds meer ruimte voor rust en stabiliteit.

borderline

Dit helpt bij het omgaan met borderline:

  • Leer herkennen welke emoties, gedachten en situaties jouw gedrag beïnvloeden
  • Zoek professionele hulp en bespreek welke behandeling bij jou past
  • Deel met mensen om je heen wat er gebeurt en wat je van hen nodig hebt
  • Zorg voor voldoende slaap, beweging en een voorspelbaar ritme
  • Vermijd triggers zoals langdurige stress, alcohol en drugs
  • Communiceer concreet, rustig en respectvol
  • Geef als naaste duidelijk je grenzen aan
  • Blijf ook oog houden voor positieve momenten en eigenschappen

Borderline raakt niet alleen degene met de diagnose, maar ook partners, vrienden en familieleden. Begrip helpt, alleen begrip zonder grenzen houdt niemand lang vol. Kijk daarom eerlijk naar wat jij nodig hebt en bespreek één concrete stap die vandaag al meer rust kan geven.

Maggs Rippen,
Communicatie-expert

Meer weten? Lees verder

Veelgestelde vragen over borderline

  • Wat is borderline persoonlijkheidsstoornis (BPS) en wat zijn de symptomen?

    Een borderline persoonlijkheidsstoornis is een psychische stoornis die een grote invloed heeft op hoe iemand zich voelt, denkt en gedraagt. Dit kan van het ene op het andere moment veranderen. Borderline symptomen zijn onder andere stemmingswisselingen, impulsiviteit, verlatingsangst, zelfbeschadiging en zwart-wit denken.

  • Hoe heette borderline vroeger?

    Borderline had vroeger geen andere benaming. Wel staat het ook bekend als een emotieregulatiestoornis. De stoornis wordt tegenwoordig veel beter begrepen dan vroeger. Dat komt omdat stoornissen vroeger werden verdeeld in psychoses (verwardheid) en neuroses (angst- en stemmingsstoornissen). Borderline werd gediagnosticeerd als mensen in beide categorieën waren in te delen. Letterlijk vertaald is borderline immers het Engelse woord voor ‘grenslijn’.

  • Hoe wordt borderline persoonlijkheidsstoornis gediagnosticeerd?

    Een borderline persoonlijkheidsstoornis wordt gediagnosticeerd na verschillende gesprekken en vaak ook verschillende vragenlijsten. Zo krijgt de zorgverlener een goed beeld van jouw symptomen. Uiteindelijk wordt de diagnose vastgesteld aan de hand van de beschreven kenmerken borderline in de DSM-5 (wereldwijd het meest gebruikte classificatiesysteem voor het vaststellen van psychische aandoeningen), wanneer je aan vijf van de negen kenmerken voldoet. Er is dus geen borderline test.

  • Wat zijn de oorzaken van borderline persoonlijkheidsstoornis?

    Een borderline persoonlijkheidsstoornis ontstaat vaak door een combinatie van biologische, psychische en sociale factoren. Erfelijkheid speelt een rol; wanneer iemand in je familie borderline heeft, bestaat de kans dat je het ook hebt. Vaak spelen er echter ook nog een andere factoren mee: je hersenen verwerken prikkels anders of je hebt een traumatische ervaring meegemaakt, zoals lichamelijke mishandeling.

  • Hoeveel soorten borderline zijn er?

    Er bestaan niet meerdere soorten borderline. Wel uit een borderline persoonlijkheidsstoornis zich bij iedereen anders en verschilt de mate waarin iemand zich emotioneel instabiel voelt. Om de diagnose te krijgen, moet je aan vijf van de negen kenmerken voldoen die in de DSM-5 staan beschreven.

  • Is borderline persoonlijkheidsstoornis te behandelen?

    Met therapie is een borderline persoonlijkheidsstoornis zeker te behandelen. Tijdens de therapie leer je meer over de stoornis en waarom je reageert zoals je reageert. Ook leer je beter met je emoties omgaan, zodat je symptomen minder op de voorgrond treden. Er is geen medicatie voor een borderline persoonlijkheidsstoornis. Het kan wel zijn dat je medicatie krijgt voorgeschreven voor andere psychische klachten, zoals depressieve gedachten.

  • Welke therapieën zijn effectief bij de behandeling van borderline persoonlijkheidsstoornis?

    Klassieke therapieën als cognitieve gedragstherapie is bij borderline vaak niet effectief, omdat de emotionele toestand bij elke behandelsessie verschillend is. Therapieën die wel effectief kunnen zijn: schematherapie, dialectische gedragstherapie (DGT), mentalization based treatment (MBT) en acceptance and commitment therapy (ACT).

  • Hoe kan ik omgaan met iemand die borderline persoonlijkheidsstoornis heeft?

    Het is niet altijd makkelijk om met iemand om te gaan die borderline heeft. Het is belangrijk te onthouden dat de ander de emoties niet goed kan reguleren en dat jij deze stemmingswisselingen niet veroorzaakt. Probeer daarnaast empathie te tonen, niet te oordelen en kalm te blijven in een conflictsituatie.

  • Wat zijn de verschillen tussen borderline persoonlijkheidsstoornissen en andere persoonlijkheidsstoornissen?

    Elke persoonlijkheidsstoornis heeft weer hele andere kenmerken. De persoonlijkheidsstoornis die het meest lijkt op borderline is een antisociale persoonlijkheidsstoornis, doordat een kenmerk hiervan ook woede-uitbarstingen zijn. Het verschil is dat iemand met een antisociale persoonlijkheidsstoornis geen respect heeft voor anderen en iemand met borderline zijn emoties niet goed kan reguleren.

  • Kan borderline persoonlijkheidsstoornis worden genezen?

    Er is niet echt sprake van ‘genezing’ bij een borderline persoonlijkheidsstoornis. Het is onderdeel van iemands persoonlijkheid. Iemand kan er echter wel beter mee leren leven, door het verstoorde zelfbeeld en suïcidale gedachten aan te pakken en iemand te leren beter met zijn emoties om te gaan.

  • Wat zijn de risicofactoren voor het ontwikkelen van borderline persoonlijkheidsfactoren?

    Waarom een borderline persoonlijkheidsstoornis zich ontwikkeld, is complex. Erfelijkheid speelt hierbij vaak een rol. Ook blijkt dat veel mensen traumatische ervaringen hebben meegemaakt, zoals seksueel of lichamelijk misbruik, mishandeling of verwaarlozing.

  • Hoe kan ik als individu met borderline persoonlijkheidsstoornis mijn kwaliteit van leven verbeteren?

    Zoek allereerst professionele hulp als je jezelf herkent in borderline symptomen. Je hoeft het niet in je eentje te doen. Zorg daarnaast voor ritme en regelmaat in je leven, zodat je zo weinig mogelijk ‘triggers’ hebt. Leef gezond, beweeg voldoende en probeer te investeren in de relaties met de mensen om je heen.

Wie zijn wij? | Tijdwinst.com

Tijdwinst.com is een trainingsbureau dat mensen helpt slimmer en efficiënter (samen)werken. Door het hele land geven we (online) trainingen, zoals time management, assertiviteit, gesprekstechnieken en snellezen. Benieuwd wat we voor jou kunnen betekenen? Bekijk onze website en blog of schrijf je in voor een van onze (digitale) trainingen.